Günümüzde oldukça yaygın olan söyleme göre ve gerçekten dünya çok hızlı bir değişim geçirmektedir. Globalleşme (küreselleşme) ile vücut bulan bu değişimin kaçınılmaz sonucu olarak ta ekonomik hayat ve iş dünyası bu değişimden yoğun bir şekilde nasibini almaktadır. Hatta diye biliriz ki dünyamızdaki değişim ve yenilikler en çok ekonomik ve iş dünyasını etkilemektedir. Bunun en önemli göstergesi ekonomik liberalizmin “global ekonomi” olarak yeni bir boyut kazanmasıdır.
Yabancı sermayenin sınır tanımadan yer değiştirmesi, bir çok ülkenin, ekonomik kalkınmasının yabancı sermayeyi ülkesine çekmekten geçtiği düşüncesini uygulamaları ile göstermesi ; belki yakın gelecekte AB ‘de olduğu gibi emeğin-işgücünün de sınır tanımadan yer değiştirebilmesi ; Pazar sınırlarının ortadan kalkması, herkesinin ürettiği mal ve hizmeti kendi sınırları dışında kalan pazarlara satmak istemesi ; Rekabetin giderek şiddetlenmesi ve tüketici lehine boyut değiştirmesi ; Teknolojik yenilikler ve bu yeniliklerin de sermaye ve emek gibi hızla yayılması gibi daha birçok işaret ekonomi ve iş dünyasında değişimin birer göstergesidir.
Bu noktada esas dikkatimizi yoğunlaştırmamızı istediğim konu bu değişim rüzgarları ile birlikte Üretim süreçleri ve Yönetim Sistemlerinde de önemli değişiklikler meydana getirmektedir. Örneğin, Toplam Kalite Yönetimi , Süreçlerle Yönetim , Stratejik yönetim, Kalite Sistemleri Yönetimi , Yalın Üretim Sistemi , Tepkisel Üretim Sistemi , İşletme Yönetim Sistemi Öğrenen Organizasyonlar gibi bir çok yeni Üretim ve Yönetim Sistemleri geliştirilmiştir. Tüm bu yeni sistemlerin en önemli ortak özelliği Sistemin özüne, odak noktasına İNSAN ‘ın yerleştirilmesidir. Artık İnsan, günümüz dünyasında üretimin tek vazgeçilmez faktörü olmasını sürdürerek önemini de giderek artırmıştır. Dolayısıyla bir alt yönetim sistemi olarak İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ işletmecilikte ve yöneticilikte önemini kabul ettirerek yerini almaya başlamıştır.
İnsan Kaynakları Yönetimi sisteminin tarih içerisinde geçirdiği evrelere de kısaca göz atacak olursak; bu önemi daha iyi vurgulamış oluruz. II.Dünya savaşından sonra ortaya çıkan bir kavram gibi gözükse de İnsan Kaynaklarının tarihi çok daha eski dönemlere gitmektedir. Örneğin, ilk ücretlendirme sistemlerine ünlü Babilli Hammurabi kanunlarında rastlıyoruz. İlk işbölümü ve uzmanlaşma M.Ö. 1650 yıllarında Çinlilerde kullanılmıştır. M.Ö. 400 yıllarında yine Çinliler Personel devir hızının yüksekliği ve bunun yarattığı sorunlardan bahsetmişlerdir.
Yine bilimsel olarak ilk İnsan Kaynakları kavramı James WATT ‘ın buharlı makineyi bulması ile başlayan Endüstri Devrimi ile ortaya çıkmıştır. Endüstri devrimi ile ekonomik hayat makineleşerek hızla gelişmiştir. Girişimcilik anlayışının yaygınlaşması ile birlikte hızla yatırımlar yapılmış ve önemli sanayi kuruluşları doğmuştur. İnsanlar evlerinde kendi işlerini yapmak yerine fabrikalarda üretimin bir parçası olmaya başlamışlardır. Bu yıllarda fabrika sisteminin gelişmesi ve çalışma koşullar ile işçi-işveren ilişkileri “Personel Yönetimi” kavramını yaratmıştır. 1890 ‘larda NCR Corporation ‘ın ayrı bir personel ofisi oluşturması ilk Personel Yönetimi Bölümü olarak tarihteki yerini almıştır.
Frederick W. TAYLOR ‘ın 1912 ‘de ortaya attığı “Bilimsel Yönetim” kavramı endüstri devriminin ihtiyaçlarına ve değerlerine yönelik bir kavramdır. Taylorizm Amerikalı işverenlerin önlerindeki çalışan havuzunu en iyi biçimde değerlendirebilmelerini sağlamıştır. Bilimsel yönetim kavramı ortaya çıkmadan önce, tüm çalışanlar eşit verimlilikte algılanır ve yeterli verimliliğe ulaşamayan çalışanların işine son verilirdi.
Taylor, Veri Toplama ve Analizi gibi metotlar kullanarak ve her iş için gerekli olan hareketleri, kullanılan aletleri ve her görev için gerekli olan zamanı göz önüne alarak araştırmalar yaptı. Böylece işverenin öznel yargılarından ziyade bilimsel verilere dayanarak adaletli performans standartları oluşturuldu. Günlük standart üretimin üstünde üretilen her parça için daha fazla ücret ödenmesi kabul edildi. Ancak bu teknikler çalışanların üretimini çok fazla ön plana çıkarırken, onların iş tatminini göz ardı ettiği de görüldü.
Bu yıllarda I.Dünya Savaşı ‘nın patlak vermesi ile, orduya doğru kişilerin alınması için psikolojik testler kullanılmaya başlandığı görülmüştür. Böylelikle personel seçiminde de standardizasyonun sağlanması sadece ordu için geçerli olsa da ilk kez literatürdeki yerini almış oldu.
1929 yılında başlayan “Büyük Buhran”ın ortaya çıkışı ile 1930 yılında işsiz sayısı 4,6 milyona ve 1933 yılında ise işsiz sayısının 13 milyona çıktığını görüyoruz. 1935 yılında Roosevelt tarafından işçi sendikaları, işsizlik sigortası, emekli aylığı, sakatlık ve ölüm aylığı ödentisi gibi kavramlar yürürlüğe konuldu.
İnsan Kaynakları yönetimi tarihindeki en önemli gelişmelerden birisi de Personel Yönetimi Teorisi ve uygulamaları ile Psikoloji biliminin birleştirilmesi olmuştur. Psikolojinin İnsan Kaynakları yönetiminde yerini alması yani “Endüstri Psikolojisi”nin doğması 1927 ve 1932 yılları arasında Elton MAYO ‘nun Western Electric firmasında yaptığı Hawthorne araştırmaları ile ortaya konmuştur. Bu çalışmalar ile çalışanların verimliliğinin, sadece verilen görevlerin nasıl tasarlandığına ve ücretlerin seviyesine bağlı olmadığını, aynı zamanda belli sosyal ve psikolojik etkenlere bağlı olarak değiştiğini ortaya çıkarmıştır. ... devam edecek.
M.Murat BAKIM
İnsan Kaynakları Uzmanı |
